123
banner

Black Mirror’un Dibe Batış Bölümü Gerçek Oluyor: Çin’in Vatandaş Puanlama Sistemi

Written by

Black Mirror izleyenler yukarıdaki görseli görünce başlıkta belirttiğim bölümü eminim hatırlamışlardır. Bölümde sosyal refahın dağıtılması açısından akıllı telefonlar yoluyla oluşturulmuş yapay zeka insanlara puanlama yapıyordu ve insanlar günlük yaşam içinde birbirlerini puanlayabiliyorlardı (Aslında Uber ve Scotty gibi uygulamaların kullandığı şoförü puanla ve yolcuyu puanla sekmelerinin daha geniş anlamda toplum için sosyal hayatta uygulanması gibi bir senaryo söz konusuydu). Bölümün ana karakteri Lacie birtakım olayların içinde kalıyor ve hikayenin sonunda düşük puana sahip bir kadınla karşı karşıya geliyordu. İzlemek isteyenler olabilir, daha fazla spoiler vermeyeyim. 🙂

Çin 2014 yılından beri birtakım çalışmalarla tüm vatandaşlarına uygulayabileceği bir sosyal kredi sistemi geliştiriyor. Ülke 1.4 milyara ulaşan nüfusuyla dünyanın en kalabalık ülkesi durumunda ve iç güvenlik devletin politika geliştirmesi gerektiği en önemli alanların başında geliyor. Aynı zamanda dünyanın en fazla güvenlik kamerası sayısına sahip ülke de Çin, bu kameraların çoğu yapay zeka özellikleri sayesinde yüz tanıyor, yaş ve ırk tahmin ediyor ve cinsiyet ayrımı yapılabiliyor. 2017 yılında BBC internet sitesinde yapılan bir haberde bu kameraların kullanımı bizzat bir deney yoluyla gösterilmiş. BBC muhabiri John Sudworth sisteme şüpheli olarak tanıtılıyor ve yapay zeka işlemeye başlıyor. Kameraların aldığı bilgiler en yakındaki güvenlik personellerine nokta atışı lokasyon bilgileriyle iletiliyor. Deney sonucunda 7 dakika kadar kısa bir süre içerisinde John Sudworth Çin güvenlik görevlileri tarafından bulunuyor.

İşte bahsedeceğimiz sosyal kredi sistemi bu yüz tanıma sisteminin çok daha ileri versiyonu. Sistemde sosyal hayat içinde yaptığınız davranışlardan puan topluyorsunuz ve topladığınız puanlar size ödül ve ceza olarak geri dönüyor. Tüm vatandaşlar 1000 puan üzerinden davranışlarına göre yargılanıyor ve puanlandırılıyor. İsterseniz nelerden puan kazanıldığına ve nelerden puan kaybedildiğine bir bakalım;

Puan kazanılan davranışlar: Kan veya para bağışında bulunmak, sosyal sorumluluk projelerine dahil olmak, fakir insanlara yardım etmek

Puan kaybettiren durumlar: Yaşlı akrabaları düzenli ziyaret etmemek, online oyunlarda aldatıcı hareketlerde bulunmak, internette nefret söylemi türünden eylemlerde bulunmak

Liste her iki davranış tipi içinde benzer örneklerle devam ediyor. Peki bu davranışlar sonucu ödül ve cezalar neler oluyor?

Ödüller: İş terfisi alma, çocukların okul ödemelerinde kolaylık, banka kredilerine kolay ulaşım ve ödeme kolaylıkları, vergi indirimleri

Cezalar: Tren veya uçak bileti alamama, Belli iş kollarında çalışamama, kısıtlı kamu hizmeti alma, sosyal medyada yapılan yanlışın gösterilmesi

Ödül ve cezalar da yukarıdakilere benzer örneklerle devam ediyor.

Sosyal Kredi Sistemi düzenli bir şekilde vatandaşların fotoğraflarını, çalışma kayıtlarını, okul raporlarını ve fiziksel özelliklerini topluyor ve güncelliyor. Bu yöntemle devlet ülke çapında hatırı sayılır bir büyük veri oluşturmayı da amaçlıyor. Hükümet proje için WeChat ve Alibaba gibi öncü dijital şirketlerle çeşitli işbirliklerine gitmiş. Aynı zamanda sistemde kullanılmak üzere bir dijital para birimi de yer alıyor.

Sistem şu şekilde işliyor: Sistem; sayısı milyarı geçen kimlik ve fotoğrafları saniyeler içinde eşleştiriyor, drone ve güvenlik kameraları akıllı gözlük kullanan polis memurlarına kişiyi veya olayı bildiriyor. En düşündürücü olan ise daha gelmedi; şehrin işlek noktalarına yerleştirilen büyük ekranda yaptığınız yanlış fotoğrafınızla birlikte insanlara gösteriliyor.

İşte pilot aşamada olan bu sistemin 2018 çıktıları;

  • 17.5 milyon kere cezalı kişilerin uçak bileti alması kısıtlanmış.
  • 5.5 milyon kere cezalı kişilerin tren bileti alması kısıtlanmış.
  • 128 kişinin vergi ödememeleri nedeniyle yurtdışına çıkışları kısıtlanmış.
  • 290 bin kere cezalı kişilerin yönetici veya şirket temsilcisi pozisyonunda çalışması kıstılanmış
  • 1400 kere köpek sahibi kişilerin köpeklerinin temizliğini yapmadıkları ve tasma takmadıkları için puanları düşürülmüş veya köpeklerine el konulmuş.

Sistem çeşitli kesimler tarafından beğenilse de ciddi eleştiriler alıyor. Bu sistemi dijital diktatörlük olarak adlandıranlar da var güvenlik ve sosyal refahın artması yönünden destekleyenlerde var. Benzer bir sistem California Silikon Vadisi’nde uygulanıyor. Sistemden ziyade kişilerin niyeti daha önemli olabilir. Felsefe’de geçerliliği olan ve Montesquieu tarafından söylenmiş bir deyiş vardır: Dünyanın en iyi yasası, en kötü uygulayıcının elinde en kötü yasa;dünyanın en kötü yasası ise en iyi uygulayıcının elinde en iyi yasa olur. Bu konuda da uygulayıcıların niyeti asıl belirleyici olacaktır.

Article Tags:
· ·
Article Categories:
Genel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Shares